2010-12-20T07:25:00.000-08:00

Harmen Vos was de eerste erfgooier, die in verzet kwam tegen het

misbruik van de Gooise burgemeesters. Het gemeenschappelijk bezit van de

Erfgooiers werd aangetast. De oorspronkelijke Gooise bevolking werd door

de burgemeesters beroofd van hun rechten. Het eeuwenoude instituut

''De Vergadering van Stad en Lande'' werd monddood gemaakt.

De leden hadden geen inspraak meer.

2008-08-14T07:31:00.000-07:00

In 1899 schoot de erfgooier Harmen Vos een haas op erfgooiersterrein.

De Gooise burgemeesters hadden de jacht echter, zonder inspraak van de

erfgooiers, verpacht aan Koningin Emma. Er volgde een proces voor de

kantonrechter, voorgezet tot in de Hoge Raad.

AUTHORITEITEN TEGEN DE ERFGOOIERS

2005-03-20T10:57:00.000-08:00

____________________________________

Authoriteiten tegen de Erfgooiers
RANITZ. J.A. DE
3
Eene bijdrage tot den tegenwoordige stand van het erfgooiers vraagstuk
Het moet helaas worden erkend dat de strijd, die reeds vele jaren in het Gooi door de erfgooiers gevoerd wordt, in dezen laatste tijd niet verminderd. Wel duiken telkens geruchten op dat door een compromis de veeten tusschen de partijen de opponeerende erfgooiers eenerzijds en het bestuur der erfgooiers genaamd ‘Stad En Lande’ (1) ander
(1)
Tegenwoordig hebt, volgens een door de erfgooiers niet erkend regelement van orde, der 27 Februari 1890 door ‘Stad en Lande’ zelve gemaakt, daarin heeft zitting: de burgemeesters van N, B, L, Hui, Hil en Bussum, benevens twee gecommiteerden en twee meentmeesters uit elke gemeente. Alleen de burgemeesters stemmen.

4
zjjds, zouden worden beëindigd, zelfs zijn daarover herhaaldelijk onderhandelingen. gevoerd, maar tenslotte springen steeds die onderhandelingen af en staan de partijen weer even fel tegenover elkander als vroeger.
Het schijnt zelfs alsof de strijd scherper wordt.
Met onverstoorbare regelmaat worden elk jaar in de Meimaand ter gelegenheid van de zoogenaamde schaardagen op de meent de bekende tooneelen afgespeeld. Vele erfgooiers trachten dan ongebrand vee op de meent te brengen, maar worden daarin verhinderd door ,,Stad en Lande", hetwelk het vee uit de weide weert.
Ook buiten die schaardagen hebben merkwaardige gebeurtenissen plaats. Erfgooiers hebben aan “ Stad en Lande" de gehoorzaamheid opgezegd; hekken door "Stad en Lande" geplaatst, hebben zij verbroken ; gejaagd op jachtveld door ,, Stad en Lande" verpacht, boomen gehakt uit een bosch door , ”Stad en Lande" verkocht, enz. enz.
Er is nog lang geen vrede in het Gooi.
Eigenaardig is de houding, die door de autoriteiten daartegen wordt aangenomen. De erfgooiers en vooral zij, die aan de beweging deelnemen, worden door haar met
“Schaarbrieven”: onderlinge overeenkomsten of reglementen, waarin de gebruiksrechten der erfgooiers zijn omschreven.
“Branden.” Het vee enz. wordt “gebrand” ten teeken dat aan de verplichtingen is voldaan.
“Meent” Daaronder wordt de weide verstaan.

5
eenige voorliefde beschouwd als eene oppositie, tegen wie het geoorloofd is de meest krasse
maatregelen te nemen. De regeering gaat daarin voor door goed te vinden, dat telken jare in Mei een belangrijk contingent Rijksveldwachters naar de Meent gezonden wordt ter bijstand van “Stad en Lande" I) Vroeger zijn zelfs soldaten daartoe gerequireerd. Rijksveldwacht en soldaten helpen "Stad en Lande" om de hekken te bewaken, om te verhinderen dat de opposanten met hun vee op de meent komen of om, als dit reeds geschied is, het vee op te drijven en weg te jagen. Het heet dat op die wijze door de burgemeesters, die tevens bestuurslid van “Stad en Lande" zijn , de orde moet worden gehandhaafd; jammer genoeg schijnt die handhaving niet altijd te kunnen geschieden zonder dat slagen worden uitgedeeld; eenmaal is een erfgooier, die zijn paard op de meent bracht, door een de orde handhavenden soldaat doodgeschoten 2)

____________________________

1) Zie mededeeling Algemeen Handelsblad van 24 April1906. Ochtendblad le blad.
a) Gisteren is te Naarden aangekomen eene versterking van 20 Rijksveldswachters om dienst te doen bij de scharing van vee op de weiden van ‘Stad en Lande van Gooijand (Sic!) op 4 en 12 Mei a..s.
2) Dit feit had plaats in den nacht van 30 April op I Mei 1903.
Doodgeschoten werd Hendrik Smit. Zijn vader Christisan Smit verzoekt den Officier van Justitie bij de Rechtbank te Amsterdam om de daders op te sporen en te vervolgen.
Op 45 Februari 1904 werd geantwoord dat een ingesteld onderzoek geen grond had opgeleverd tot eenige strafvervolging.
Schril is de tegenstelling van die niet-vervolging en de vervolging en veroordeeling van de vijf erfgooiers, die hierna zal worden behandeld.

6
Het is moge1ijk dat in de instructie, die de Rijksveldwacht jaarlijks ontvangt, aan haar niet de taak wordt opgelegd om ,, Stad en Lande" behulpzaam te zijn. Maar dat hulp aan ,, Stad en Lande" inderdaad haar taak is, b1ijkt het beste uit het antwoord van de Regeering op eene door het hoofdbestuur der Gerechtigden tot de gemeene Heiden en Weiden van Gooiland (ook wel ,,nieuwe partij" genoemd) aan de Tweede Kamer ingediend verzoekschrift, waarin dat nieuwe bestuur het optreden der politie onrechtmatig en doelloos noemde en verzocht, dat daaraan een einde zoude worden gemaakt.
De Regeering antwoordde daarop dat het optreden der politie volkomen en reg1e was. In hare aan de Tweede Kamer deswege gerichte nota 1) geeft zij eene korte uiteenzetting van de erfgooiers - quaestie zelf en komt daarin tot de conclusie dat, nu de vergadering van ,, Stad en Lande" feitelijk het beheer bezit over de gemeene gronden, de oppositie slechts door eene rechterlijke uitspraak uit te lokken haar van. dat beheer kan doen ontzetten en het anders behoort te eerbiedigen. Naar de voorstelling der Regeering voeren eenige afzonderlijke erfgooiers, vereenigd ter behartiging van hunne belangen, doch zonder eenigen wettelijken grondslag, oppositie tegen het geheel, waarvan zij deel uitmaken. Die oppositie wordt gevoerd door middelen, die in een

1) Bijlagen Handelingen i905-.i906, no.175, i, 2.
De nota wordt hierachter als bijlage gevoegd

7
rechtsstaat niet mogen worden geduld, wijl zij kunnen leiden tot wanorde en geweld. Wil men oppositie voeren, dan moet men den weg in rechten bewandelen 1) ,
Op dat zelfde standpunt schijnt zich in den laatsten tijd de Strafrechter te .plaatsen.
Bij arrest van het Hof van Arnhem van 4 Januari 1906 werden twee arbeiders en drie landbouwers, allen erfgooiers, tot eene gevangenisstraf veroordeeld van drie dagen wegens diefstal van boomen op een terrein, dat door ,,Stad en Lande" van Gooiand met zekeren Heer LANGERHUIZEN geruild was en door dezen later in eene Bouwmaatschappij, ten doel hebbende exploitatie van bouwterreinen en genaamd ,' CRAILOO", was ingebracht.
De vijf erfgooiers hadden op 13 Maart 1903 eenige op dat terrein op stam staande hoomen omgehakt en zich toegeëigend, maar voerden in het strafgeding, dat door het O.M. wegens die daad. tegen hen werd ingesteld, dit verweer, dat zij als erfgooiers gerechtigd waren op erfgooiersgronden boomen te hakken, dat de vervreemding van den bewusten grond door ,,Stad en Lande" ongeoorloofd was, m. a. w. dat de overigens formeel geldige rechtstitel van eigendomsovergang afkomstig was van iemand, die niet gerechtigd was over den eigendom te beschikken, weshalve hun daad was ter goeder trouw, een protest tegen de ver

1) De voorgaande zinnen zijn woordelijk overgenomen uit een hoofdartikel van het W. V. h. R. van 43 Juni 4906, No.8378, “ Een vraag voor politierechtD. Zij zijn het resume', hetwelk het hoofdartikel van de regeeringsnota geeft.

8
vreemding, eene stoornis, die in het burgerlijk recht is toegelaten en dus niet strafbaar was.
Maar het Hof van Arnhem was het daarmee geheel oneens. Er is, aldus argumenteerde het Hof, nimmer eene revindicatie tegen het bezit van LANGERHUIZEN of “CRAILOO ” aangespannen, mitsdien moet “CRAILOO” als eigenaar van den grond, die voor de ruiling erfgooiers grond was, en ook de daarop staande boomen worden aangemerkt
________________________

62
Bijlage B
HOOGE RAAD DER NEDERLANDEN
___________________
KAMER VAN STRAFZAKEN
_____________
Zitting van den 12 Juni 1906
Voorzitter , Mr. A. A. DE PINTO

Raadsheeren, Mrs. S. M. S. DE RANITZ, A. TELDERS, A. P. L. NELISSEN, A. M. B. HANLO, W. J. KARSTEN en S. GRATEMA.
1e J.M. , oud 52 jaren, geboren te Laren;
2e H.V. , oud 61 jaren, geboren te Blaricum, arbeider
3e W. de G. , oud 42 jaren, geboren te Laren, landbouwer
4e oud 53 jaren , geboren te Laren, landbouwer ,
allen wonende te Laren, zijn requiranten van cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof te Arnhem van den 4 Jan. 1906 (1), waarbij, ingevolge het arrest van den Hoogen Raad der Nederlanden van 25 April 1906 (2), bij welk arrest werd vernietigd het den 12 Oct. 1904 door het Gerechtshof te Amsterdam in deze zaak vervatte vrijspraak en de daarin uitgesproken vernietiging van het door de Arrond. Rechtbank gewezen vonnis (4), en de zaakwerd verwezen naar het
_________________
W. 8330. 2) W.8212. 3) W. 8200. 4) Mede in W. 8200

63
eerstgemelde Gerechtshof, ten einde op het bestaande hooger beroep te worden berecht en afgedaan, -- de requiranten met nog een mede -beklaagde, weren schuldig verklaard aan diefstal, door meer dan twee vereenigde personen, en met toepassing der art. 310, 311 aanhef en onder 4 Strafr., veroordeeld ieder tot een gevangenisstraf van 3 dagen, zulks wat dien mede -beklaagde betreft bij verstek, met bevel tot teruggave van de overtuigingsstukken aan de Maatschappij tot exploitatie van bouwterreinen “Crailo” te Bussum.

De Hooge Raad enz. ;
Gelet op de middelen van cassatie, namens de requiranten voorgesteld bij pleidooi:
I . Schending, immers verkeerde toepassing van de art. 143 , 211 en 221 Strafv., 310 Stafr., 584, 625, 626, 639, 604, 605, 1690, 1697 B.W., omdat tegenover de beklaagden, die, zeggende erfgooiers te zijn, het recht van “Stad en Lande” tot vervreemding van litigieuze boomen enden erfgooiersgrond hebben betwist, de telastenlegging niet bewezen is dat het hout toebehoorde aan “Crailo”, omdat daarop geen eigendomsovergang heeft plaats gehad en het aan het bezit al of niet ter goeder trouw ontleende recht daarvoor in de plaats kan treden en wat betreft een ander dan de beklaagden, omdat het Hof subsidiair mogelijk acht dat grond en boomen behoorden aan de gemeenschap, waarin de beklaagden voor eenzeer bescheiden deel gerechtigd waren en dat deze op grond en boomen voor hun aandeel hun recht konden uitoefenen;
Schending II Schending, immers verkeerde toepassing van de artt., 177, 211 en 221, 398 Strafv., 310 Strafr., 575, 582, 584, 1690 en 1697 B.W.,

__________________________________________________________
Opmerking FdG:
Vrijdag 03.08.2001 gecontroleerd de namen van het proces van 12 Juni 1906
( 1) J.M. oud 52 jaar geb. en wonende in Laren , landbouwer ( geb. ca. 1854) Mogelijk Jaap Majoor

( 2) H.V. oud 61 jaar geb. In Blaricum. Woonde in 1906 in Laren en was arbeider.. Is zeer waarschijnlijk: Harmanus Vos geb. 21.02.1844 zoon van Gerrardus Harmse Vos en Johanna Beek. (zie afbeelding Harmen Vos - op paneel van Eppo Doeve)
( 3) W. de G. 42 jaar geb. en wonende te Laren, landbouwer. Mogelijk Willem de Graaf geb. ca. 1864
( 4) L. de W. 53 of 58 jaar geb. en wonende te Laren. Geb. ca. 1853 of 1849. Mogelijk Lambertus de Wit.
(nr. 1, 3 en 4 niet te vinden in de stambomen van Laren, Blaricum, Bussum of Hilversum.
Nr. 2 gevonden in gegevens van Hist. Kring Blaricum , maat ook in de stambomen van Stad en Lande uit de jaren dertig)
Wel gevonden, maar klopt niet met 1906:
Willem Klaasz de Graaf geb. Laren 25.02.1837. zie erfgooierslijst 1886 te Blaricum.
______________________
70
aanspraak wordt gemaakt, door het Hof reecht is gequalificeerd als “ongehoord”, en met juistheid wordt aangenomen, dat de feiten waarop de requiranten zich daarvoor hebben beroepen allerminst een zoodanig recht kunnen staven, en dit te minder waar tal van getuigen het bestaan van een dergelijk recht hebben ontkend;
O., dat dit te meer klemt, als men bedenkt dat een recht van houthak, zoals de requiranten beweerd, zich alleen laat denken in een tijd dat overal nog bosschen in dergelijke mate voorhanden zijn, dat de uitoefening er van de vervulling van ieders behoefte niet onmogelijk maakt; dat zoodanige toestanden echter in het verleden liggen, dat de requiranten redelijkerwijze zich daarop niet beroepen kunnen; dat de geschiedenis der marken dan ook juist aantoont den overgang van een op den duur onhoudbaar stelsel van bandeloosheid tot een, waarbij door gebruik en gewoonte vaste regelen voor de uitoefening van het recht van houthak worden aangegeven, welke dikwijls later op schrift worden gebracht; dat het niet anders is geweest in het Gooi, daar toch historisch vaststaat dat voor het gebruik en het genot daarvan, bepaaldelijk voor het hakken van boomen in het Gooiersbosch, bepaalde regelen golden, waarvan enkele wel niet
in de schaarbrieven van dien tijd, maar dan toch in andere rechtsbronnen zijn te vinden, terwijl klaarblijkelijk bij het opmaken der schaarbrieven in lateren tijd, na de tenietgang van het Gooiersbosch, de behoefte aan het vastleggen van die regelen in schriftelijken vorm zich niet in genoegzame mate deed gevoelen;
O., dat waar dus enkel de bewering van de requiranten overblijft, terwijl hun oogmerk tot toeëigening van de omgehakte boomen, meer bepaald van het daarvan gekomen hout,

71
vastaat, en hunne handelingen bij het wegnemen en vervoeren van het hout op bewustheid van onrechtmatigheid wijzen, uit die handelingen terecht door het Hof tot het bestaan van het oogmerk voor wederrechtelijke toeeigening is geconcludeerd;
________________________
RANITZ, J.A. DE : Authoriteiten tegen Erfgooiers Stad en Lande Archief inv. Nr. S&L 87
Blz. 3 t/m 11 en 63 en 66 t/m 71
___________________________
OPMERKING FdG:
AUTORITEIT & ERFGOOIER ..doc 01.08.2001
Langerhuizen is burgemeester geweest van Bussum en Huizen. Hij was ook parlementslid geweest. Hij had in hoge kringen zeer veel relaties. ‘De grondruil’ met het ‘onwettige bestuur van Stad en Lande’ was omstreden. (op z’n zachts gezegd) Alleen de burgemeesters hadden tot de erfgooierswet van 1912 het voor het zeggen in het bestuur. Langerhuizen was zeer rijk en hypocriet. Hij was ant-militarist, maar liet wel toe dat militairen in 1903 een onschuldige jongen doodschoten om zijn beleid en dat van de andere burgemeesters te verdedigen tegenover de onmachtige erfgooiers. Langerhuizen was geen burgemeester meer in 1903, maar had wel de toon gezet en dus verantwoordelijk voor het beleid. In 1918 is hij overleden aan de gevolgen van een (enkele jaren tevoren) gepleegde gewelddadige overval. Deze zaak is nooit opgehelderd.
(In de Gooi en Eemlander is enkele jaren geleden nog een artikel over deze zaak verschenen. )

___________________________________
F.J.J. de Gooijer
http://gooijer.netfirms.com/
http://gooijer.nl.jouwpagina.nl/

_________________________________

NIEUWE ERFGOOIERS PARTIJ CONTRA BURGEMEESTERS

AUTHORITEITEN TEGEN DE ERFGOOIERS